Introductie
Biografie RAOUL SERVAIS (Oostende, 01.05.1928 – Leffinge, 17.03.2023)
Raoul Servais is in de jaren zestig één van de grondleggers van de Europese animatiefilm. Zijn werk wordt wereldwijd geroemd om zijn unieke beeldtaal, balancerend tussen magisch realisme, satire en scherpe maatschappijkritiek.
Met vijftien kortfilms en de geanimeerde langspeelfilm Taxandria (1994) bouwt hij een indrukwekkend oeuvre uit. Hij ontvangt meer dan zestig internationale prijzen op talrijke filmfestivals. Voor de surrealistische film Harpya (1979) krijgt hij de Gouden Palm, de eerste keer dat een Belgische film die onderscheiding binnenhaalde.
Naast filmmaker is Servais ook een pionier in het onderwijs. Hij richt de animatieopleiding aan het KASK in Gent op en inspireert generaties makers, ver buiten de landsgrenzen.
RAOUL SERVAIS: Niet ten oorlog
RAOUL SERVAIS: Niet ten oorlog werpt een blik op het werk en de levensvisie van Raoul Servais, getekend door oorlogservaring en verbeelding.
De wereldoorlogen drukken een blijvende stempel op zijn jeugd en bepalen zijn verdere leven. Via de verhalen van zijn moeder en ooms groeit hij op met de herinneringen aan de Eerste Wereldoorlog.
In mei 1940, net twaalf jaar oud, wordt hij zelf geconfronteerd met de harde realiteit van de Tweede Wereldoorlog. Hij moet zijn vertrouwde omgeving verlaten en vlucht met zijn moeder en broer naar Frankrijk, waar hij meermaals aan de dood ontsnapt. Deze ingrijpende ervaringen beschrijft hij later in zijn boek Oorlogsherinneringen.
Tijdens de bezettingsjaren leert hij de vele gezichten van oorlog kennen: ingeperkte vrijheid, schaarste en voedselbedeling, propaganda en collaboratie, verzet en deportatie, de vervolging van Joden en het onderduiken om verplichte tewerkstelling in Duitsland te vermijden.
Toch blijft Servais, ondanks angst en ontbering, vasthouden aan wat het leven draaglijk maakt: verbeelding en humor. Die kracht vormt een rode draad in zijn leven en werk. Vanuit zijn ervaringen met beide wereldoorlogen ontstaan aangrijpende animatiefilms zoals Chromophobia (1965), Operation X-70 (1971), Tank (2015) en zijn laatste kortfilm Der Lange Kerl (2022), gerealiseerd met Rudy Pinceel.
De tentoonstelling brengt originele animatiecels, schetsen en archiefmateriaal samen en vertoont integraal vijf kortfilms van Servais, aangevuld met een exclusief interview, opgenomen tijdens de productie van de documentaire SERVAIS van Rudy Pinceel.
In een wereld waarin conflict en polarisatie opnieuw toenemen, klinkt zijn boodschap urgenter dan ooit. Niet ten oorlog wordt zo meer dan een slogan, maar een blijvende oproep tot empathie en menselijkheid.
Montage SERVAIS
Montage met nooit eerder getoonde beelden, gemaakt naar aanleiding van de documentaire SERVAIS van Rudy Pinceel.
© House of the Dingo / Rudy Pinceel 2026.
Voorgelezen fragmenten uit het boek Oorlogsherinneringen. Vertoonde fragmenten uit de kortfilms Operation X-70 (1971), Der Lange Kerl (2022), Chromophobia (1965) en Tank (2015).
De dvd Raoul Servais met kortfilms én de documentaire SERVAIS, en het boek Oorlogsherinneringen zijn beide verkrijgbaar in het Infopunt Toerisme.
Tijdslijn en filmografie
Tijdslijn
1928, 1 mei – Raoul Servais wordt geboren in Oostende en groeit op in een gezin van middenstanders. Op zondag kijkt hij naar films uit de filmotheek van zijn vader, met onder andere films van Felix de Kat en Charlie Chaplin. Hij maakt ook kennis met het werk van James Ensor. Zijn vader geeft hem een 9,5 mm Pathé Baby filmprojector.
1940 – Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt Oostende gebombardeerd. Het gezin verliest al zijn bezittingen. Zijn vader wordt krijgsgevangen genomen, zijn moeder vlucht met haar twee zonen naar Noord-Frankrijk.
1944 – Oostende is oorlogsgebied. Het gezin kan intrekken bij familie in Gent. Na de bevrijding gaat Servais aan de slag als decorateur in de Innovation in Gent.
1945 – Hij schrijft zich in aan de afdeling Sier- en Monumentale Kunsten van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (KASK) in Gent. Met behulp van zijn leraar maakt hij zijn eerste animatiefilmpje op 9,5 mm: Spokenhistorie.
1950 – Met de soldij die hij spaart tijdens zijn legerdienst, koopt hij een tweedehands 8 mm-filmcamera.
1951 – Kunstenaar Maurice Boel laat Servais kennismaken met abstracte schilderkunst, filmkunst en linkse discussiegroepen. In datzelfde jaar bezoekt hij verschillende animatiefilmstudio’s.
1953 – Samen met een ploeg schildert Servais Le Domaine Enchanté van René Magritte in het Casino van Knokke.
1955 – Hij werkt als artistiek adviseur voor kleur bij cineast Henri Storck.
1959 – Havenlichten wint de hoofdprijs op het Nationaal Festival van de Belgische Film in Antwerpen. Met het prijzengeld koopt hij een professionele tweedehands Debrie 35 mm-camera aan.
1960 – Servais wordt leraar aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (KASK) in Gent.
1963 – Hij richt een afdeling animatiefilm op aan het KASK in Gent. Dit is de eerste opleiding voor animatiefilm op het Europese vasteland.
1965 – Dankzij Paul Louyet van de filmdienst van het ministerie van Onderwijs krijgt Servais 500.000 Belgische frank en carte blanche voor een nieuwe film. Dit leidt tot Chromophobia.
1966 – Chromophobia wint de eerste prijs op het vierde internationaal festival voor kinderen en adolescenten in Teheran (Iran).
1973 – Servais wordt verkozen tot lid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten van België (KVAB).
1979 – Harpya wint de Gouden Palm op het Filmfestival van Cannes. Het is de eerste keer dat een Belgische cineast deze prijs krijgt.
1984 – De firma Agfa-Gevaert vraagt een patent aan voor de combinatie van live action en animatie, de zogenaamde ‘Servaisgrafie’.
1985 – Hij is tot 1994 voorzitter van ASIFA (Association Internationale du Film d’Animation). In 1985 realiseert hij, samen met Pierre Vlerick (kunstenaar en directeur van de Koninklijke Academie KASK), het concept voor de wanddecoratie in het metrostation Houba-Brugmann voor de MIVB.
1986 – Hij richt zijn eigen productiefirma Anagram op.
1989 – De Stichting Raoul Servais vzw wordt opgericht (later Fonds Raoul Servais).
1994 – Première van zijn enige langspeelfilm Taxandria op het Filmfestival van Gent.
1998 – Enkele jaren na de wereldpremière van Taxandria werkt Servais zijn originele ideeën opnieuw uit en past hij de ‘Servaisgrafie’ toe in Nachtvlinders, een hommage aan Paul Delvaux.
1999 – Een tentoonstelling over zijn werk gaat voor het eerst door in Annecy en reist daarna de wereld rond (São Paulo, New York, Valenciennes, Valladolid en Gent).
2008 – Servais krijgt een eredoctoraat aan de Universiteit Gent.
2012, 20 oktober – Zijn echtgenote Nicole vander Vorst, zijn onvoorwaardelijke steunpilaar, overlijdt.
2013 – Hij vraagt Jacques Dubrulle om zijn werk te helpen bewaren en toegankelijk te maken.
2016 – Servais ontvangt de Lifetime Achievement Award op het World Festival of Animated Film in Zagreb.
2018 – Hij wordt ereburger van Oostende. In Mu.ZEE krijgt hij een eigen vleugel, naast Ensor en Spilliaert.
2019 – Servais schenkt een groot deel van zijn oeuvre aan de Koning Boudewijnstichting en vraagt Het Communicatiehuis/Raoul Servais Collection om zijn rechten en archieven te beheren.
2021 – De Koning Boudewijnstichting presenteert een tentoonstelling in het BELvue Museum: Raoul Servais. Een wereld tussen magie en realisme, gecureerd door François Schuiten.
2022 – Der Lange Kerl (co-regie Rudy Pinceel) gaat in wereldpremière op Film Fest Gent. Servais ontvangt de Joseph Plateau Honorary Award voor zijn volledige oeuvre.
2023, 17 maart – Raoul Servais overlijdt op 94-jarige leeftijd in zijn woning in Leffinge.
2025, 27 november – Opening van de tentoonstelling De verwondering van Raoul Servais in de Sint-Pietersabdij in Gent (te bezoeken tot eind 2027).
2026 – Taxandria wordt gerestaureerd en gedigitaliseerd in samenwerking met CINEMATEK (Koninklijk Filmarchief), de Koning Boudewijnstichting en Raoul Servais Collection.
Filmografie
Havenlichten / Les Lumières du Port / Hafenlichter/Harbour Lights *
ft 16 mm / 10’ / 1960
Productie: Absolon Films-Anagram
Omleiding November / Déviation novembre / Novemberumleitung/ November Diversion
ft 16 mm / 13’ / 1962
Productie: Raoul Servais
De valse noot / La fausse note / Die falsche Note / The False Note *
ft 35 mm / 10’ / 1963
Productie: Absolon Films-Anagram
Chromophobia *
ft 35 mm / 10’ / 1965
Productie: Absolon Films-Anagram
Sirene / Sirène / Die Sirene / Sirene *
ft 35 mm / 9’30” / 1968
Productie: Absolon Films-Anagram
Goldframe *
ft 35 mm / 5’ / 1969
Productie: Absolon Films-Anagram
To speak or not to speak *
ft 35 mm / 11’ / 1970
Productie: Absolon Films-Anagram
Operation X-70 / Opération X-70 / Operation X-70 / Operation X-70 *
ft 35 mm / 9’30” / 1971
Productie: Anagram
Pegasus / Pégasus / Pegasus / Pegasus *
ft 35 mm / 8’30” / 1973
Productie: Absolon Films-Anagram
Het lied van Halewyn / Le chant de Halewyn / Das Lied von Halewyn/ Halewyn’s Song
ft 35 mm / 12’ / 1976
Productie: Luna Film-Corona Cinematografica
Harpya *
ft 35 mm / 9’ / 1979
Productie: Anagram
Taxandria **
ft 35 mm / 90’ / 1994
Productie: Iblis Films, Bibo TV & Film, Les Producties Drussart & Prascino Pictures
Nachtvlinders / Papillons de nuit / Nachtfalter/ Nocturnal Butterflies *
ft 35 mm / 8’ / 1998
Productie: Anagram, Atelier AAA Annecy, Channel Four
Atraksion *
ft 35 mm / 10’ / 2001
Productie: Anagram, Oeil pour Oeil Lille
Winterdagen / Jours d’hiver / Wintertage/ Winter Days (in opdracht van / à la demande de / im Auftrag von / commissioned by Kihachiro Kawamoto)
ft 35 mm / 50” / 2003
Productie: Imagica Tokyo
Tank *
ft digital / 6’20” / 2015
Productie: Santeboetiek & Lunanime
Der Lange Kerl / Le Grand Gaillard / Der Lange Kerl / The Tall Guy *
ft digital / 14’50” / 2022
Co-regie: Rudy Pinceel
Productie: Creative Conspiracy, Tchack & Raoul Servais Collection
* Deze kortfilms zijn digitaal beschikbaar (in samenwerking met CINEMATEK).
** Taxandria wordt momenteel gerestaureerd in samenwerking met CINEMATEK, de Koning Boudewijnstichting en Raoul Servais Collection.
Chromophobia en Operation X-70
Chromophobia (1965) en Operation X-70 (1971) behoren tot de meest vooruitstrevende films van Raoul Servais. In deze vroege werken zie je al duidelijk de thema’s die zijn hele carrière zullen bepalen: de strijd tegen onderdrukking, conformisme en ontmenselijking.
In Chromophobia toont Servais een beklemmende wereld waarin kleur – symbool voor vrijheid en creativiteit – systematisch wordt weggevaagd door een kille, grijze macht. Wat begint als een spel tussen kleur en zwart-wit groeit uit tot een universele parabel over totalitaire systemen en angst voor verschil. De film werd internationaal bekroond en betekende zijn doorbraak als toonaangevende stem binnen de animatiefilm.
In Operation X-70 gaat hij nog een stap verder. Hier krijgt de oorlogsmachine een abstract, technologisch gelaat. Wetenschap en macht vloeien samen tot een dreigende kracht die de mens herleidt tot een pion. Hoewel de film expliciet verwijst naar de Vietnamoorlog, ademt hij de bredere sfeer van de Koude Oorlog. Het weerspiegelt opnieuw Servais’ blijvende bezorgdheid over bewapening, controle en moreel verval.
Samen tonen deze films hoe Servais al vroeg een uitgesproken geëngageerde beeldtaal ontwikkelt. Zijn animatie is geen vlucht uit de werkelijkheid, maar een manier om er kritisch naar te kijken. Met poëtische kracht en visuele creativiteit kiest hij duidelijk voor vrijheid, verbeelding en menselijkheid.
Filmbox 1
Chromophobia (1965)
In Chromophobia toont Servais een grauwe, totalitaire stad waar kleur verboden is. Wanneer een regenboog verschijnt, grijpt het regime hard in. De film is een scherpe allegorie over dictatuur en conformisme, ontstaan in de context van de Koude Oorlog. Servais laat zien hoe angst voor het ‘andere’ kan leiden tot ontmenselijking.
Met deze kortfilm wint hij in 1966 als eerste Belg de Eerste Prijs voor de korte film op het Filmfestival van Venetië.
ft 35 mm / 10’ / 1965
Productie: Absolon Films-Anagram
Operation X-70 (1971)
Een machtige staat ontwikkelt een gas dat mensen niet doodt, maar hen verdooft en in een vreemde toestand brengt. Wanneer de X-70-bommen per ongeluk op een bevriende staat terechtkomen, ontstaan er verontrustende mutaties. Zo toont Servais de risico’s van militaire technologie en doorprikt hij de illusie van een ‘propere’ oorlog.
Voor deze film graveerde hij originele etsplaten, waarvan de afdrukken als decors dienen. Die techniek geeft de film een dreigende, bijna apocalyptische sfeer.
De film verbindt die visuele vernieuwing met een duidelijke waarschuwing: wie met vernietiging experimenteert, verliest de controle over mens en natuur.
Met Operation X-70 wint hij in 1972 de Grote Prijs van de Jury op het Filmfestival van Cannes.
ft 35 mm / 9’30” / 1971
Productie: Anagram
Tank en Der Lange Kerl
Tank (2015) en Der Lange Kerl (2022) vormen het sluitstuk van een leven lang verbeelden tegen geweld. In deze late kortfilms keert Raoul Servais terug naar een thema dat hem als kunstenaar én mens nooit heeft losgelaten: de absurditeit van oorlog.
Als kind getekend door twee wereldoorlogen, blijft Servais zoeken naar beelden die waarschuwen en raken. Hij doet dat niet met grote woorden, maar met scherpe metaforen, wrange humor en een unieke beeldtaal waarin realiteit en verbeelding samenvloeien. Oorlog verschijnt bij hem niet als heldhaftig spektakel, maar als een ontmenselijkende kracht.
In Tank wordt de oorlogsmachine zelf het hoofdpersonage: een dreigend symbool van blinde macht dat alles verplettert wat op haar pad komt.
In Der Lange Kerl – gerealiseerd samen met Rudy Pinceel – krijgt het kwaad een menselijk gezicht: dat van een dictatoriale figuur die uitgroeit tot een mythisch monster.
Beide films tonen hoe Servais tot op hoge leeftijd trouw blijft aan zijn kritische blik op macht en geweld.
Filmbox 2
Tank (2015)
Tank is geïnspireerd op het gedicht Le Tank van de Franse pacifistische dichter Pierre-Jean Jouve. Het gedicht gaat over de inzet van tanks door de Britten tegen de Duitsers tijdens de Slag aan de Somme in de Eerste Wereldoorlog (1916). Servais noemt zijn film een vrije interpretatie van die eerste aanval.
De film toont de traumatische ervaring van zowel de soldaten in de loopgraven als de tankbemanning. Ze maakt duidelijk hoe de moderne oorlogsmachine de mens herleidt tot een radertje in een onmenselijk systeem.
ft digital / 6’20” / 2015
Productie: Santeboetiek & Lunanime
Der Lange Kerl (2022)
Deze laatste kortfilm van Raoul Servais speelt zich af aan het Vlaamse front in november 1914. In een verlaten oorlogslandschap ontmoet een soldaat een mysterieuze, reusachtige figuur: ‘der lange kerl’ – het symbool voor de zinloosheid van geweld.
Servais combineert historische realiteit met mythische verbeelding en toont hoe het individu wordt meegesleurd door krachten die het niet begrijpt. De film vormt een krachtige, late terugkeer naar zijn aanklacht tegen oorlog en ontmenselijking.
ft digital / 14’50” / 2022
Co-regie: Rudy Pinceel
Productie: Creative Conspiracy, Tchack & Raoul Servais Collection
Servaisgrafie
Nadat hij in Harpya al een eigen techniek had gebruikt om live action en animatie samen te brengen, ontwikkelde Raoul Servais een nieuw procedé waarmee sneller en relatief goedkoop kon worden gewerkt: de ‘Servaisgrafie’.
De acteurs worden gefilmd op zwart-witpellicule in een volledig witte omgeving. De 35mm-opnames worden vervolgens beeld per beeld geanalyseerd en geselecteerd. Deze beelden worden vergroot op speciaal transparant fotopapier dat in een machine wordt omgezet naar een omgekeerd negatief – dus positief beeld – op lichtgevoelige animatiecels (doorzichtige acetaatvellen).
De animatiecels waarop de acteurs in grijstonen zichtbaar zijn, worden daarna aan de achterzijde ingekleurd. Ze worden bovenop geschilderde decors geplaatst en beeld per beeld gefilmd, waardoor een naadloze vermenging ontstaat tussen werkelijkheid en tekening.
Na Nachtvlinders gebruikt Servais deze techniek niet meer, omdat de snelle ontwikkeling van de computertechnologie de techniek zo goed als achterhaald maakt. Voor zijn latere films zoals Taxandria, Atraksion, Tank en Der Lange Kerl schakelt hij over op computertechnieken.
Toch blijft de ‘Servaisgrafie’ een unieke mijlpaal in de geschiedenis van de animatiefilm.
Opbouw van een animatiecel
- De acteurs worden gefilmd op 35mm zwart-witfilm met een volledig witte achtergrond.
- Uit deze opnames wordt het juiste beeld geselecteerd.
- Het beeld wordt overgebracht op cellofaanvellen (speciaal transparant papier).
- Deze vellen gaan in een speciaal toestel, waar een omgekeerd negatief wordt gemaakt. Dat levert een positief beeld op lichtgevoelige, doorzichtige acetaatvellen (animatiecels).
- Vervolgens worden de personages op de achterzijde ingekleurd.
- De twee vellen samen worden op een decor geplaatst.
- Het geheel wordt daarna beeld per beeld gefilmd en vormt zo de uiteindelijke animatie.
Nachtvlinders
Hoewel Nachtvlinders niet over oorlog gaat, mag deze kortfilm niet ontbreken, aangezien het een sleutelwerk is in Servais’ oeuvre.
Nachtvlinders is de enige film die integraal werd uitgevoerd in ‘Servaisgrafie’ en is duidelijk geïnspireerd op het werk van schilder Paul Delvaux. De film verenigt droom en werkelijkheid in een poëtisch universum van nachtelijke stations, zwijgende figuren en verstilde erotiek.
Hoewel de ‘Servaisgrafie’ een doeltreffende manier bleek om live action te integreren in getekende decors, raakte de techniek geleidelijk achterhaald door de snelle ontwikkeling van de computertechnologie. Met Nachtvlinders bereikt Servais echter een unieke synthese van ambacht, film en schilderkunst.
Nachtvlinders (1998)
De kortfilm Nachtvlinders van Raoul Servais, geïnspireerd door het werk van Paul Delvaux, speelt zich af in een nachtelijke stationswachtzaal. Daar belandt een man, gefascineerd door een nachtvlinder, in een droomachtige wereld. In deze bevreemdende ruimte komen verstilde figuren langzaam tot leven. Met zijn unieke Servaisgrafie – een combinatie van live-action en animatie – creëert Servais een poëtische en mysterieuze film zonder dialogen.
Met Nachtvlinders wint Raoul Servais de Grote Prijs van het Internationaal Festival van de Animatiefilm in 1998.
ft 35 mm / 8’ / 1998
Productie: Anagram, Atelier AAA Annecy, Channel Four
